Poradnik

Żabowisko – proste oczko, które może uratować płazie gody

Nie trzeba dużego ogrodu ani kosztownej infrastruktury, aby pomóc płazom. Wystarczy niewielki zbiornik wodny wykonany w odpowiednim miejscu.

Opracowanie: Alicja Borowska, JAnatura

Takie proste „żabowisko” może stać się miejscem godów, złożenia skrzeku oraz rozwoju kijanek. W wielu miejscach właśnie brak drobnych, płytkich zbiorników jest dziś jednym z głównych problemów dla żab, ropuch i traszek. Korzystają z niego również ważki, ptaki, jeże oraz wiele innych drobnych organizmów.

Z czego zbudowaliśmy nasze żabowisko

Oczko zostało zbudowane bezkosztowo. Użyto do niego:

• kilku starych płytek ceramicznych (można użyć cegieł lub innego materiału z płaską powierzchnią),
• trochę agrowłókniny pod folię na dno oczka,
• grubej folii do oczek (może być też inna gruba folia, np. budowlana, plandeka; dno można też wyłożyć grubą warstwą gliny, ale zbiornik musi być wtedy odpowiednio głębszy),
• kamieni polnych,
• kawałka sztucznej trawy,
• roślin wodnych z pobliskich mokradeł.

Jak założyć żabowisko – instrukcja krok po kroku

Krok 1. Wybierz odpowiednie miejsce

Najlepsze będzie miejsce spokojne, oddalone od intensywnego ruchu ludzi i zwierząt domowych. Dobrze, jeśli teren jest częściowo nasłoneczniony – kilka godzin słońca dziennie sprzyja nagrzewaniu płytkiej wody, co przyspiesza rozwój skrzeku i kijanek. Jednocześnie część oczka powinna pozostawać w półcieniu, aby latem woda nie przegrzewała się zbyt mocno.

Warto wybrać lokalizację w pobliżu trawy, krzewów, liści lub naturalnych zarośli. Płazy większość życia spędzają na lądzie, dlatego potrzebują wilgotnych kryjówek wokół zbiornika.

Krok 2. Zaplanuj wielkość i kształt

Żabowisko nie musi być duże. Nawet zbiornik o powierzchni kilku metrów kwadratowych może pełnić ważną funkcję przyrodniczą. Jeśli jest możliwość, warto stworzyć większe oczko – większa ilość wody wolniej się nagrzewa i wolniej wysycha.

Najlepszy jest kształt nieregularny, z naturalnie poprowadzoną linią brzegową. Unikaj idealnych kół i prostokątów. Nieregularny brzeg zwiększa długość strefy przybrzeżnej, czyli najcenniejszej części zbiornika.

Krok 3. Wykop nieckę o zróżnicowanej głębokości

To jeden z najważniejszych etapów. Zbiornik powinien mieć kilka stref głębokości:

• bardzo płytką strefę przy brzegu (0–10 cm),
• strefę średnią (20–40 cm),
• głębsze miejsce (50–80 cm, a jeśli warunki pozwalają, nawet głębiej).

Płytka woda szybko się nagrzewa i jest idealna dla skrzeku oraz młodych kijanek. Głębsza część pomaga przetrwać okresy suszy i większych upałów.

Brzegi muszą być łagodne. Strome ściany są niebezpieczne – płazy, jeże czy inne zwierzęta mogą mieć problem z wydostaniem się.

Na tym etapie ważne jest wypoziomowanie zbiornika. Aby zrobić to w łatwy sposób i by ziemia się nie osuwała, należy zastosować cegły, ceramiczne płytki lub inny płaski materiał i ułożyć go na brzegach zbiornika.

Krok 4. Zabezpiecz dno

Jeżeli gleba nie zatrzymuje naturalnie wody, dno można uszczelnić folią do oczek wodnych. Pod folię warto wysypać warstwę piasku albo zastosować geowłókninę, aby ochronić ją przed przebiciem przez kamienie lub korzenie. Po ułożeniu folii należy starannie rozłożyć ją na dnie i bokach, bez silnego naprężania.

Krok 5. Napełnij zbiornik wodą

Najlepsza będzie deszczówka. Można wykorzystać wodę zgromadzoną w beczkach lub napełnić zbiornik stopniowo opadami. Jeśli używana jest woda z sieci wodociągowej, dobrze jest pozwolić jej odstać.

Nie ma potrzeby stosowania pomp, fontann czy filtrów. W żabowisku najważniejsze są naturalne procesy biologiczne.

Krok 6. Uformuj naturalne brzegi

Brzeg powinien wyglądać jak fragment naturalnego mokradła, a nie dekoracyjny basen. Warto użyć ziemi, żwiru, kamieni, fragmentów drewna i korzeni.

Częściowo zanurzony pień, gruby konar lub korzeń to bardzo cenny element siedliska. Stanowi miejsce odpoczynku dla owadów, schronienie dla drobnych organizmów i dodatkową strukturę w wodzie. Dobrze sprawdza się pas sztucznej trawy – nie tylko chroni folię przed warunkami atmosferycznymi, ale przede wszystkim ułatwia płazom wyjście ze zbiornika. Po kilku sezonach trawa zarasta roślinnością i całkowicie wkomponowuje się w zbiornik.

Krok 7. Posadź rośliny

Rośliny są niezbędne. Dostarczają tlenu, cienia, miejsc składania jaj oraz schronienia. Najlepiej wybierać gatunki rodzime. Warto zastosować trzy grupy roślin:

• rośliny zanurzone – rosnące pod wodą,
• rośliny wynurzone – np. turzyce, kosaćce, pałki,
• rośliny przybrzeżne – trawy, byliny, dzikie rośliny łąkowe.

Nie trzeba sadzić zbyt gęsto. Roślinność będzie się rozwijać stopniowo.

Krok 8. Zadbaj o otoczenie na lądzie

Samo oczko to za mało. Płazy potrzebują także odpowiedniego terenu wokół niego. W pobliżu warto zostawić stertę liści, kłody drewna, gałęzie, kamienie, wysoką trawę i gęstsze nasadzenia. Takie miejsca służą jako kryjówki, schronienie przed upałem i zimowiska.

Krok 9. Czego unikać

• Nie wpuszczaj ryb. Ryby zjadają skrzek, kijanki oraz wodne bezkręgowce, przez co oczko staje się mniej przyjazne płazom.
• Nie stosuj chemii ogrodowej, herbicydów ani nawozów w pobliżu zbiornika.
• Nie usuwaj wszystkich liści i resztek organicznych. Umiarkowana ilość naturalnego materiału jest częścią zdrowego ekosystemu.
• Nie utrzymuj otoczenia „na sterylnie”. Przyroda potrzebuje różnorodności, a nie idealnego porządku.

Krok 10. Pozwól naturze działać

Nie trzeba przenosić skrzeku ani zwierząt z innych miejsc. Jeśli warunki będą odpowiednie, płazy i inne organizmy często pojawiają się same. W pierwszym roku mogą pojawić się owady wodne i ważki, a później kolejne gatunki.

Efekt końcowy

Dobrze wykonane żabowisko staje się miejscem godów płazów, rozwoju kijanek, pojenia ptaków i schronieniem dla wielu gatunków. Nawet niewielki zbiornik może znacząco zwiększyć lokalną bioróżnorodność i pomóc zwierzętom w silnie przekształconym krajobrazie.

Już po kilku miesiącach zbiornik wkomponuje się w przestrzeń, na której został stworzony, a w kolejnych sezonach zasiedlą go płazy i ważki. W jego pobliżu pojawią się ptaki, jaszczurki oraz zapylacze. My zyskamy punkt do obserwacji przyrody – a w upalne dni chłodniejsze miejsce, przy którym miło posiedzieć i popatrzeć na stworzony własnymi rękami miniaturowy ekosystem.

To prosty przykład, że skuteczna ochrona przyrody nie zawsze wymaga wielkich inwestycji – czasem wystarczy dół w ziemi, woda i odrobina zrozumienia dla natury.

Poradnik w PDF ze zdjęciami z budowy

Chronimy płazy także w terenie

• Żabia Odyseja – ochrona płazów w Otrębusach i Żółwinie
• VI Eko Piknik w Falentach – stoisko o płazach
• Szkolenia z czynnej ochrony płazów dla samorządów, NGO i szkół